Schotland: regen en zonneschijn

 

 

Afgelopen maand pakte ik mijn koffer en stapte ik op het vliegtuig richting Schotland. Niet voor een regenachtige city-trip, maar op uitnodiging van de Vereniging Speciaal Onderwijs (LECSO). Doel van dit werkbezoek: met allerlei beleidsmakers en bestuurders op het gebied van Passend Onderwijs kijken naar het Schotse systeem. In Schotland zijn de ontwikkelingen rond passend onderwijs en de decentralisatie jeugdzorg reeds enkele jaren gaande en dus erg interessant voor ons Nederlanders die pas een paar jaar op weg zijn.

 

 

Wat ik in Schotland zag? Inclusief onderwijs. En dan bedoel ik ook écht inclusief. Ik heb dingen gezien waarvan ik van tevoren niet had gedacht dat het zou kunnen. Zo zag ik een jongen van een jaar of tien met een IQ van een kind van 18 maanden, gewoon in de klas. Zo zag ik kinderen met autisme en hoogbegaafdheid, gewoon in de klas. En denk maar niet dat het kleine klasjes zijn daar in Schotland. Ook daar zitten er zo’n 30 tot 33 leerlingen bij elkaar. Ook opvallend: geen overbelaste leerkrachten, althans niet op dit thema.

 

We hebben ons met elkaar verbaasd en afgevraagd: wat is hier nu anders dan in Nederland? Wat is het geheim? Het budget lijkt grosso modo hetzelfde, de lerarensalarissen lijken op die in Nederland, ook daar kampt men met een lerarentekort, er is een onderwijsinspectie en de klassen zijn dus ongeveer even groot als bij ons. Ook in Schotland zijn er multiculturele scholen. Een van de scholen die ik heb bezocht bestond voor 70% uit allochtonen. Daarbij is het gebied dat wij bezocht hebben, in en rondom Edinburgh, dichtbevolkt en kent een hoog voorzieningenniveau. De randvoorwaarden lijken dus hetzelfde. Maar toch zijn er een aantal essentiële verschillen.

 

In Schotland is in 1999 het hele systeem omgegooid. Het Speciaal Onderwijs is grotendeels afgebouwd als aparte voorziening (naar nu minder dan 1%) en al het geld is gestoken in zoveel mogelijk regulier onderwijs. Om de school heen staan er specialisten. De samenwerkingsverbanden, scholen, het onderwijs, maar ook jeugdzorg vallen onder een centrale aansturing, dat van de City Counsil (gemeente). Alles in 1 hand dus. Een afspiegeling trouwens van de wijze waarop de gehele samenleving is georganiseerd: integratie in plaats van segregatie. Het is een concept dat iedereen als vanzelfsprekend omarmt. Wie je er ook spreekt, van het Schotse parlementslid tot de juf voor de klas, iedereen spreekt hetzelfde uit: inclusie is een vanzelfsprekendheid in de gehele samenleving, dus ook in het onderwijs.

 

Het is zelfs zo vanzelfsprekend dat zij zich verbaasden over onze vragen over hoe zij kinderen mee lieten doen met de les. Alle kinderen zitten in ‘mainstream education’. Op een school die ik bezocht van zo’n 700 leerlingen waren er vier kinderen met een SO-profiel. Zij waren de enige leerlingen die delen van de dag apart zaten in ‘The Golden Room’, en een speciale begeleider hadden. Streven was ook voor deze leerlingen om deels in een gewone klas mee te draaien. Daar heb ik later inderdaad ook een mooi voorbeeld van gezien.

 

Een ander belangrijk verschil is de positionering van de lerarenopleiding. In de lerarenopleiding is inclusief onderwijs en omgaan met kinderen met ‘special needs’ een vanzelfsprekend en belangrijk onderdeel. Een onderdeel dat ook wordt ook geëxamineerd.

 

En de resultaten? Die zijn zonder meer goed! Maar liefst 20% van de kinderen met ‘special needs’ gaat na het voortgezet onderwijs richting HBO en WO. Natuurlijk zijn er ook aandachtspunten. Zo’n grote cultuuromslag heeft tijd nodig. Er ging een kleine groep leerkrachten in de weerstand. Ook de vraag of alle leerlingen op school voldoende aandacht krijgen werpt zich zo nu en dan op. Toch staat het concept zelf niet ter discussie. Schotland durft te kiezen voor een inclusieve samenleving, waar iedereen erbij hoort. Ook in het onderwijs.

 

Wat een inspirerend werkbezoek. Een prachtig voorbeeld van hoe inclusief passend onderwijs wérkt. Daar kunnen wij samen met de PO-raad, VO-raad en LECSO, weer thuisgekomen in Nederland, mee verder. Want wat blijkt? Als je het systeem anders organiseert valt er op een groot aantal terreinen veel te winnen. Zo zit de zorg dichtbij de school en de leerling. Zo blijven de kosten nagenoeg gelijk. En het belangrijkste: het kind floreert!